Druppelvormige uitslag bij kind
Petechiën bij kind: glas-test (tumbler test), wanneer 112, BCFI 2026 ceftriaxon-protocol, MenACWY/MenB-vaccinatie, casussen met beslisboom GROEN/ORANJE/ROOD.
TL;DR — Wat moet ik onthouden?
- Glas-test: druk een transparant glas op de uitslag. Niet-wegdrukbare paars-rode vlekjes (petechiën) met koorts = mogelijk meningokokkensepsis = bel 112.
- Klassieke alarmtekens: sufheid, nekstijfheid, koud aan voeten/handen ondanks koorts, snelle uitbreiding vlekken <1u, kreunen bij baby.
- Risicogroepen: zuigeling <1j en kinderen 1-4j (hoogste incidentie BE), adolescenten 15-19j (tweede piek voor MenB), aspleenie, complement-deficiëntie.
- Pre-hospitaal protocol BCFI 2026: ceftriaxon IM 50 mg/kg (kind 1-12j) of 2g (volwassene/>12j) bij verdenking IMD vóór ziekenhuistransport.
- Vaccinatie BE 2026: MenACWY rond 15 maanden + 15-16j (basisschema), MenB optioneel (HGR 9579 — adviesplicht voor <2j en 16j).
- Postexpositie-profylaxe huisgenoten: rifampicine 10 mg/kg 2×/d 2 dagen, ciprofloxacine 500mg eenmalig (volwassene), of ceftriaxon 250mg IM (zwanger).
Wanneer is het echt spoed?
Bij een druppelvormige uitslag bij kinderen is het cruciaal om snel te onderscheiden tussen een onschuldige virale infectie en een levensbedreigende invasieve meningokokkeninfectie (IMD). De glastest is hierbij uw belangrijkste hulpmiddel: druk een transparant glas stevig op de uitslag. Blijven de paarse of rode vlekjes zichtbaar door het glas heen, dan spreekt men van niet-wegdrukbare petechiën of purpura
- dit is een alarmsignaal. Verdwijnen de vlekjes onder druk, dan gaat het meestal om een onschuldige virale uitslag.
| Aandoening | Uiterlijk uitslag | Locatie | Begeleidende symptomen | Leeftijd | Glastest | Urgentie |
|---|---|---|---|---|---|---|
| IMD (A39.0/A39.2) | Petechiën/purpura, paars-zwart | Romp, extremiteiten | Koorts, sufheid, nekstijfheid | Alle leeftijden | Niet-wegdrukbaar | 112 |
| Purpura Henoch-Schönlein | Symmetrische purpura | Benen, billen | Buikpijn, gewrichtspijn | 3-10 jaar | Niet-wegdrukbaar | Huisarts |
| Viraal exantheem | Rode vlekjes/bultjes | Gelaat, romp | Lichte koorts, verkoudheid | Alle leeftijden | Wegdrukbaar | Afwachten |
| Maculopapulair | Rode vlekken/bultjes | Gelaat → romp | Koorts, hoest (mazelen) | Ongevaccineerd | Wegdrukbaar | Huisarts |
| Urticaria | Jeukende bultjes (galbulten) | Wisselende locatie | Jeuk, zwelling | Alle leeftijden | Wegdrukbaar | Afwachten |
| Vasculitis | Livedo, ulceraties | Extremiteiten | Koorts, gewrichtspijn | Schoolkinderen | Gemengd | Specialist |
| Ecchymose | Blauwe plekken | Trauma-locaties | Pijn ter plaatse | Alle leeftijden | Niet-wegdrukbaar | Anamnese |
Rode vlaggen — bel 112
- BEL ONMIDDELLIJK 112:
- Niet-wegdrukbare petechiën of purpura samen met koorts
- Paars-zwarte vlekjes groter dan 2 millimeter
- Kind is suf of nauwelijks wakker te krijgen
- Nekstijfheid bij oudere kinderen
- Licht
- of geluidsgevoeligheid (foto-/fonofobie)
- Koude handen en voeten ondanks koorts
- Bewustzijnsdaling of insulten
- Snelle uitbreiding van vlekken binnen het uur
Oranje vlaggen — bel 1733
- ZONDER UITSTEL NAAR WACHTPOST (1733):
- Koorts boven 38,5°C met algemene malaise
- Aanhoudend klagen en huilen bij baby's
- Hoofdpijn die niet reageert op pijnstillers
- Braken zonder duidelijke oorzaak
- Lichtschuwheid zonder oogproblemen
- Baby gedraagt zich niet zoals een zieke volwassene zou doen
De incubatietijd van meningokokkenziekte bedraagt 1 tot 10 dagen. Bepaalde groepen lopen verhoogd risico: zuigelingen onder één jaar (waarbij het ziektebeeld snel kan verlopen en klassieke symptomen kunnen ontbreken), kinderen tussen 1 en 4 jaar (hoogste incidentie in België), adolescenten van 15 tot 19 jaar (tweede piek, vooral meningokok B, W en Y), en kinderen met aspleenie, complementdeficiëntie of HIV.
De mortaliteit bij invasieve meningokokkeninfectie ligt tussen 8 en 15 procent bij sepsis. Ongeveer 30 procent van de overlevenden houdt blijvende gevolgen over zoals gehoorverlies, amputaties of neurocognitieve problemen. Bij de minste twijfel over niet-wegdrukbare vlekjes in combinatie met koorts: bel onmiddellijk
- Tijd is hier letterlijk van levensbelang.
Direct 112 bij meningokokkenverdenking
- Niet-wegdrukbare petechiën/purpura mét koorts >38°C — paars-zwarte vlekjes >2 mm zijn hoog-alarmerend
- Sufheid, kind nauwelijks wakker te krijgen, abnormaal kreunen of huilbeeld
- Nekstijfheid, fotofobie, fonofobie, hoofdpijn die kind doet wegdraaien van licht
- Koude perifere extremiteiten ondanks koorts (sepsis-shockteken, tijdsvenster <6u)
- Snel uitbreidende vlekjes in <1u — markeer met pen op huid om groei te documenteren
- Bewustzijnsdaling, insulten, ademnood of slecht gevoede zuigeling die niet meer drinkt
- Bij elk vermoeden: 112 bellen, kind in stabiele zijligging, niets oraal toedienen, vaccinatiekaart + eID klaarleggen voor MUG-team
- Wachtpost-arts ter plaatse? Vraag naar onmiddellijke ceftriaxon IM (50 mg/kg max 2g) vóór transport — observationeel bewijs (Hahné meta-analyse 2006, Cochrane Brouwer 2010): mortaliteitsvoordeel
Praktische tip — De glas-test (tumbler test)
De glas-test is een eenvoudige check die ouders thuis kunnen doen. Hij vervangt geen artsenoordeel, maar helpt om binnen seconden te beslissen of een ambulance nodig is.
- Zoek een transparant glas (drinkglas, geen plastic beker).
- Druk de glasbodem stevig op de uitslag — net hard genoeg dat de huid eronder kort verbleekt.
- Verbleken vlekjes / verdwijnen ze? Wegdrukbaar = meestal viraal, geruststellend.
- Blijven vlekjes paars/rood zichtbaar door het glas? Niet-wegdrukbaar = petechiën/purpura — bel 112 onmiddellijk.
- Markeer met pen rond de vlekjes om uitbreiding binnen 30-60 min te kunnen tonen aan de spoeddienst-arts.
Bron: NICE NG143 (Meningitis bacterieel <16j, 2024-update), Domus Medica wachtdienstrichtlijn meningokokken.
Niet-wegdrukbare vlekjes zonder koorts bij een goed ogend kind (bv. na hard hoesten of braken — mechanische petechiën in vena-cava-superior-gebied: gezicht, hals) zijn meestal goedaardig: bel 1733 voor dringende huisartsbeoordeling, maar dit is geen automatische 112-indicatie.
Behandeling: wat doet de huisarts/wachtpost én wat doe je thuis?
Bij verdenking op invasieve meningokokkenziekte staat tijd gelijk aan leven. De huisarts of wachtpostarts moet onmiddellijk handelen volgens het BCFI 2026 protocol voor pre-hospitaal antibioticagebruik.
Onmiddellijke behandeling door de arts
Zodra de arts een invasieve meningokokkenziekte vermoedt bij een kind met druppelvormige uitslag en koorts, start hij direct antibiotica vóór het ziekenhuistransport. Volgens de Domus Medica richtlijn krijgt het kind ceftriaxon intramusculair of intraveneus: bij kinderen van 1-12 jaar bedraagt de dosis 50 mg per kilogram lichaamsgewicht (maximum 2 gram), bij zuigelingen onder 1 jaar eveneens 50 mg/kg, en bij adolescenten boven 12 jaar 2 gram. Deze pre-hospitaal antibioticatoediening reduceert volgens Cochrane-onderzoek van Brouwer (2010) een mortaliteitsvoordeel (lage tot matige bewijskracht; observationeel).
Bij penicilline-allergie wordt chlooramfenicol intraveneus toegediend, maar dit gebeurt bij voorkeur in het ziekenhuis. De arts organiseert onmiddellijk ambulancetransport naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis met pediatrische intensieve zorgen.
Ziekenhuisbehandeling
In het ziekenhuis moet binnen 30 minuten intraveneuze antibioticatherapie gestart worden. Het kind krijgt vochtsuppletie met kristalloïden en bij sepsis eventueel vasopressieve medicatie. Opname op de pediatrische intensieve zorgen is meestal noodzakelijk voor nauwgezette monitoring.
Wat ouders thuis NOOIT mogen doen
Vijf cruciale fouten die ouders absoluut moeten vermijden bij verdenking op invasieve meningokokkenziekte:
Allereerst mogen ouders bij niet-wegdrukbare petechiën nooit 1733 bellen in plaats van
- Dit is een levensbedreigende noodsituatie die onmiddellijke spoedhulp vereist. Ten tweede mogen ouders nooit zelf naar het ziekenhuis rijden
- ambulancevervoer is essentieel voor onderweg medische ondersteuning.
Ten derde is het gevaarlijk om alleen paracetamol of ibuprofen toe te dienen en af te wachten bij verdenking op meningokokkenziekte. Dit maskeert symptomen zonder de onderliggende infectie te behandelen. Bovendien mag ibuprofen niet gegeven worden bij sepsisverdenking omdat het de stollingsstoornis kan verergeren.
Ten vierde mogen ouders nooit zelf antibiotica starten zonder medische begeleiding
- verkeerde dosering of timing kan het klinisch beeld vertroebelen. Ten vijfde is het belangrijk de koorts niet weg te nemen voordat de arts deze gemeten heeft, omdat koorts een cruciaal diagnostisch gegeven is.
Postexpositie-profylaxe voor huisgenoten
Huisgenoten die nauw contact hadden binnen 7 dagen voor het ontstaan van symptomen krijgen preventieve antibiotica. Kinderen krijgen rifampicine 10 mg per kilogram lichaamsgewicht tweemaal daags gedurende 2 dagen. Volwassenen kunnen kiezen voor ciprofloxacine 500 mg eenmalig of rifampicine. Zwangere vrouwen krijgen ceftriaxon 250 mg intramusculair eenmalig.
Vaccinatie en symptomatische behandeling
Het Belgische vaccinatieschema 2026 voorziet MenACWY-vaccinatie rond 15 maanden en 15-16 jaar, met terugbetaling door het FAGG. MenB-vaccinatie is optioneel voor kinderen onder 2 jaar en adolescenten rond 16 jaar volgens het HGR-advies 2024.
Voor symptomatische behandeling kan paracetamol 15 mg per kilogram om de 4-6 uur gegeven worden (maximum 60 mg/kg per dag) tegen koorts, maar dit vervangt nooit de antibiotische behandeling bij verdenking op invasieve meningokokkenziekte.
Wachtpost (1733) als IMD onwaarschijnlijk maar toch beoordeling nodig
- Wegdrukbare uitslag mét koorts >38,5°C en malaise — viraal exantheem (HHV-6, parvo B19) of beginnende bacteriële infectie
- Klagende baby/peuter die slecht drinkt, prikkelbaar is, ondertussen niet alarmsignalen vertoont
- Hoofdpijn + braken bij oudere kind/adolescent zonder nekstijfheid of huiduitslag
- Lichtschuwheid bij viraal beeld (denk EBV, mononucleose) zonder neurologische uitval
- Niet-typisch ziek-gedrag bij zuigeling: geen oogcontact, niet-spelend, niet-troostbaar (bel 1733 of bij twijfel direct 112)
- Bel-1733 doel: triage door wachtpost-arts, onderzoek <2u, behandelplan inclusief observatie-instructies + vroegtijdige re-evaluatie indien beeld verergert
3 casussen
Casus 1: Lien (4 jaar, 18 kg, Sint-Truiden)
- GROEN
Lien heeft sinds 6 uur koorts van 39,2°C. Mama ontdekt rode vlekjes op haar buik en rug. Bij de glas-test drukken alle vlekjes weg. Lien is alert, drinkt nog steeds haar limonade en heeft geen nekstijfheid. Ze speelt nog wat met haar poppen, al is ze wat lusteloos.
Advies: Geef paracetamol 15 mg/kg om de 4-6 uur. Observeer Lien de komende 4 uur thuis. Herhaal de glas-test elk uur. Bel 1733 bij verergering van de symptomen. Dit lijkt op een viraal exantheem, mogelijk door HHV-6 (zesde ziekte).
Casus 2: Mathis (16 jaar, 65 kg, Hasselt)
- ROOD
Mathis heeft sinds 2 uur koorts van 38,8°C met hoofdpijn en braken. Papa ziet kleine paars-rode vlekjes op zijn enkels en polsen die NIET wegdrukken met een glas. Mathis' voeten voelen koud aan ondanks de koorts.
Advies: Bel 112 onmiddellijk. Leg Mathis in stabiele zijligging. Geef niets oraal. Blijf bij hem tot de hulpdiensten arriveren. Als er een wachtpost-arts aanwezig is, kan deze ceftriaxon intramusculair toedienen vóór transport. Dit klinische beeld wijst op meningokokkensepsis.
Casus 3: Anne-Sophie (8 maanden, 7,5 kg, Kortrijk)
- ORANJE
Anne-Sophie heeft sinds 12 uur koorts van 38,5°C. Ze is prikkelbaar, weigert haar flesje en kreunt. Mama ontdekt 2 stipjes op haar linkerbeen die wegdrukbaar zijn bij de glas-test.
Advies: Bel 1733 nu voor een wachtpostbezoek binnen 2 uur. Zuigelingen onder 1 jaar vormen een hoog-risicogroep. Klassieke meningitis-tekens kunnen ontbreken bij baby's. Bij snel uitbreidende vlekken of sufheid: bel onmiddellijk 112.
Zelftest 5 vragen
Beantwoord elke vraag met ja of nee:
- Is de uitslag niet-wegdrukbaar met de glas-test?
- Heeft het kind koorts boven 38,5°C samen met de uitslag?
- Is je kind suf, moeilijk wakker te krijgen of bewusteloos?
- Klaagt het kind van hoofdpijn, nekstijfheid of lichtschuwheid?
- Voelen handen of voeten koud aan ondanks koorts, of zie je snel uitbreidende vlekjes?
Beslisboom
GROEN (0× ja): Observeer thuis gedurende 4 uur. Geef paracetamol bij koorts. Herhaal de test elk uur. Bel 1733 bij verergering van symptomen.
ORANJE (1-2× ja): Bel 1733 voor wachtpostbezoek binnen 2 uur. Let op: kinderen onder 1 jaar, onder 5 jaar of immuungecompromitteerde kinderen gaan direct naar code ROOD.
ROOD (3+ ja OF alleen vraag 1 = ja): Bel 112 NU. Leg het kind in stabiele zijligging. Geef niets oraal. Blijf bij het kind.
Bel-1733 of 112-checklist
- Identificeer jezelf en het kind
- Naam van het kind, leeftijd, gewicht, postcode van huidige locatie
- Beschrijf de symptomen precies
- Resultaat van de glas-test (wegdrukbaar of niet)
- Locatie en aantal vlekjes op het lichaam
- Koortsgraad en duur van de koorts
- Andere symptomen: hoofdpijn, braken, sufheid, nekstijfheid
- Voorgeschiedenis vermelden
- Vaccinatiestatus MenACWY en MenB
- Recente reizen naar de meningitis-belt (Sub-Sahara Afrika)
- Contact met zieke personen in de nabije omgeving
- Praktische zaken regelen
- Waar bevind je je nu precies
- Kan iemand rijden of wacht je op een ambulance
- Houd eID en vaccinatiekaart klaar voor de hulpverleners
Veelgestelde vragen
Wat is de glas-test (tumbler test) precies?
Welke leeftijdsgroepen lopen het hoogste risico op meningokokkenziekte?
Wat is het verschil tussen meningitis en meningokokkensepsis?
Welke vaccinaties tegen meningokokken zijn er in België in 2026?
Wanneer geeft een huisarts pre-hospitaal ceftriaxon?
Wat is postexpositie-profylaxe (PEP) voor huisgenoten?
Mag ik bij verdenking IMD gewoon paracetamol geven om de koorts te zakken?
Wat als de wachtpost gesloten is en ik twijfel over een uitslag bij mijn kind?
Hoe snel verloopt meningokokkensepsis bij een kind?
Bronnen & richtlijnen
- Domus Medica — wachtdienstrichtlijn pediatrie + acute koorts met huiduitslag (raadplegen 2026)
- BCFI 2026 — hoofdstuk 11.1 (Bacteriële infecties: ceftriaxon-doseringen IMD)
- HGR-advies 9579 (2024) — meningokokken-B-vaccinatie aanbeveling kinderen <2j en 16j
- Vaccinatieschema Vlaanderen 2026 — MenACWY 15m + 15-16j
- NICE NG143 — Meningitis (bacterieel) en meningokokkenziekte <16j (2024-update)
- Cochrane Brouwer 2010 — pre-hospitaal antibiotica IMD: observationeel mortaliteitsvoordeel (lage tot matige bewijskracht)
- FAGG — bijsluiter ceftriaxon, contra-indicaties, allergie-protocol
- Sciensano — surveillance IMD België, jaarcijfers serotypes (B/C/W/Y)
- WHO — meningitis-belt Sub-Sahara reizigersadvies
- Agentschap Zorg en Gezondheid Vlaanderen — gratis basisvaccinatie MenACWY via Kind & Gezin / CLB (de RIZIV regelt vergoeding overige vaccin-doses)
Over de auteur
Dr. Karel Anseeuw is huisarts in Sint-Truiden, België (RIZIV 1/29385/87/580, geregistreerd in Orde der Artsen). Hij is gerechtelijk deskundige bij het parket Limburg en mede-oprichter van Medpoint. Op huisartswachtpost.be schrijft hij wekelijks over patiëntvragen rond de wachtdienst, met focus op evidence-based Belgische richtlijnen (Domus Medica, BCFI, RIZIV).
Disclaimer: dit artikel is algemene patiënteninformatie en vervangt geen medisch advies van uw eigen huisarts of wachtpostarts. Bij twijfel: bel altijd 1733 (wachtdienst) of 112 (levensgevaar). Bij niet-wegdrukbare petechiën met koorts bij een kind: 112.