Buikgriep bij volwassenen: rehydratie, medicatie en wanneer 1733 of 112

Wat is buikgriep en hoe verloopt het normaal?

Buikgriep — medisch acute gastro-enteritis — is een ontsteking van maag en darmen die in 70–90 % van de gevallen door virussen wordt veroorzaakt. Norovirus en rotavirus zijn bij volwassenen veruit de meest frequente verwekkers, met seizoensgebonden epidemieën in de wintermaanden. Bacteriële vormen (Campylobacter jejuni, Salmonella enterica, Shigella) verlopen vaak heftiger met hoge koorts en bloederige diarree.

Bij een volwassene zonder onderliggende ziekte verloopt buikgriep zelflimiterend: klachten pieken na 24–36 uur en verdwijnen in 90 % van de gevallen binnen 48–72 uur. Het grootste medische risico is niet het virus zelf, maar de vochtverlies-gerelateerde dehydratie en elektrolytenontregeling.

Volgens Sciensano registreren Belgische artsen jaarlijks meer dan 500.000 episodes acute gastro-enteritis bij volwassenen. Het overgrote deel geneest thuis. Deze blog helpt u onderscheiden wanneer u veilig thuis kunt herstellen, wanneer u 1733 moet bellen voor wachtpost-advies, en wanneer 112 onmiddellijk nodig is.

Rode vlaggen — wanneer 112 of 1733 bellen

Buikgriep, of acute gastro-enteritis, is in de meeste gevallen een onschuldig maar bijzonder vervelend verhaal. Virale verwekkers zoals norovirus en rotavirus zijn veruit de frequentste oorzaak: u voelt zich een paar dagen ellendig, maar het klaart doorgaans binnen 48 tot 72 uur op. Bacteriële vormen — denk aan Campylobacter of Salmonella — kunnen wat heftiger verlopen, met hogere koorts en soms bloed bij de stoelgang. Het is belangrijk dat u de alarmsignalen kent, want in zeldzame gevallen kan buikgriep ontsporen of kan er een heel andere diagnose achter de symptomen schuilgaan.

Onderscheid mogelijke oorzaken

Belgische context

Volgens Sciensano-cijfers is norovirus de belangrijkste verwekker van acute gastro-enteritis in België, met een duidelijke piek tussen november en maart. Rotavirus treft vooral jonge kinderen, maar kan ook volwassenen ziek maken, zeker in zorginstellingen. Aan bacteriële zijde blijft Campylobacter jejuni de meest gemelde verwekker in ons land, gevolgd door Salmonella — vaak gelinkt aan onvoldoende verhit gevogelte of rauwe eieren. Voedselvergiftiging door toxines van Staphylococcus aureus of Bacillus cereus (de beruchte "opgewarmde rijst") veroorzaakt typisch een kort maar hevig beeld met braken binnen enkele uren na de maaltijd. België telt jaarlijks naar schatting meer dan 500.000 episodes van acute gastro-enteritis bij volwassenen, waarvan het overgrote deel thuis geneest. Goede handhygiëne, correcte voedselbereidingstemperaturen en tijdig contact met uw huisarts bij alarmsignalen blijven de drie pijlers om complicaties te voorkomen.

Thuis behandelen — wat WEL en wat NIET

1. Rehydratie: de hoeksteen van uw herstel

Laat mij daar heel duidelijk over zijn: bij buikgriep is vochtverlies het grootste gevaar, niet het virus zelf. Elke keer dat u braakt of naar het toilet holt, verliest u water én zouten. Die moet u systematisch aanvullen.

De beste optie is een ORS-zakje uit de apotheek — Dioralyte of Pédialyte. Die bevatten precies de juiste verhouding glucose en elektrolyten zodat uw darmen het vocht optimaal opnemen. Eén zakje oplossen in de aangegeven hoeveelheid water, en dan rustig drinken. Niet in één keer naar binnen gieten, want dan komt het er bij wijze van spreken langs boven weer uit.

Het ritme: 50 tot 100 ml om de 5 à 10 minuten, afhankelijk van hoeveel u verliest. Kleine slokjes, consequent volhouden. Een volwassene moet minstens 2 liter per 24 uur binnenkrijgen, en bij hevig verlies aanzienlijk meer.

Geen ORS in huis? Dan kunt u het WHO-recept gebruiken: 1 liter uitgekookt of flessenwater, 6 koffielepels suiker en een halve koffielepel keukenzout. Goed roeren tot alles opgelost is. Niet lekker, wel doeltreffend.

Wat u absoluut moet vermijden als rehydratiedrank: cola, sportdranken en vruchtensap. Cola bevat veel te veel suiker en nauwelijks natrium, waardoor het de diarree eerder verergert dan verbetert — het zogenaamde osmotische effect. Sportdranken zoals Aquarius of Gatorade zitten in dezelfde hoek: verkeerde suiker-zoutbalans. Vruchtensap is door het hoge fructosegehalte al even ongeschikt. Ik weet dat de cola-en-zoute-sticks-mythe hardnekkig is, maar doe het alstublieft niet.

2. Voeding: eet wat u verdraagt

Vroeger kreeg u van elke dokter het BRAT-dieet te horen — banaan, rijst, appelmoes, toast. Dat advies is achterhaald. De Europese richtlijnen (ESPGHAN 2014) bevelen tegenwoordig een "eat as tolerated"-aanpak aan: eet gewoon wat u lukt en wat u lekker vindt. Uw lichaam herstelt sneller als het voldoende calorieën binnenkrijgt, ook al is de eetlust minimaal.

Wat u de eerste 24 tot 48 uur beter wél vermijdt: vetrijke maaltijden, pikant eten, cafeïne, alcohol en zuivelproducten. Vet en kruiden prikkelen een al geïrriteerde darm, cafeïne en alcohol drijven het vochtverlies op, en lactose wordt bij een ontstoken darmslijmvlies tijdelijk slechter verteerd. Daarna kunt u stap voor stap alles weer opbouwen.

3. Medicatie: wat WEL mag

• Paracetamol (Dafalgan) tegen koorts en buikpijn: 1 gram om de 4 tot 6 uur, maximaal 4 gram per dag (BCFI-dosering). Neem het bij voorkeur met een slokje ORS. Veilig en doeltreffend als pijnstiller bij buikgriep.

• Loperamide (Imodium, Loperamide-EG) bij waterige diarree: startdosis 4 mg, daarna 2 mg na elke dunne stoelgang, met een maximum van 16 mg per dag. Belangrijk: gebruik dit uitsluitend bij waterige diarree zónder koorts en zónder bloed of slijm in de stoelgang. Bij een infectieuze colitis — denk aan Salmonella, Shigella, Clostridioides — kan loperamide de darmbewegingen zo afremmen dat er een toxisch megacolon ontstaat. Dat is een levensbedreigende complicatie. Twijfelt u? Neem het dan niet.

• Norit (medicinale kool) of Smecta (diosmectiet, 3 gram driemaal per dag): dit zijn adsorbentia die toxines in de darm binden. De wetenschappelijke onderbouwing is marginaal (Cochrane 2019), maar ze zijn onschadelijk en sommige patiënten ervaren er baat bij.

• Domperidon (Motilium) tegen aanhoudend braken: 10 mg driemaal per dag, maximaal 7 dagen. Het BCFI hanteert hier een strikte restrictie wegens risico op QT-verlenging. Gebruik dit enkel als u werkelijk niet kunt ophouden met braken en vocht binnenhouden onmogelijk wordt.

4. Medicatie: wat NIET mag

• Geen antibiotica zonder stoelgangkweek en gevoeligheidsbepaling. Buikgriep is bijna altijd viraal. Blind antibiotica slikken drijft de resistentie op en helpt u geen millimeter vooruit.

• Geen ibuprofen (Ibuprofen-Mylan, Nurofen) de eerste dagen. Bij dehydratie daalt de nierdoorbloeding al, en ibuprofen maakt dat erger. Risico op acute nierschade.

• Geen aspirine. Prikkelt het maagslijmvlies en verhoogt het bloedingsrisico.

• Geen probiotica als routine. De Cochrane-review van 2020 toont lage bewijskracht; het effect is onvoldoende aangetoond om standaard aan te bevelen.

• Geen andere anti-emetica buiten domperidon. Ondansetron is in België niet vrij verkrijgbaar en hoort thuis onder medisch toezicht.

5. Wanneer terug naar werk of school?

De FAVV-richtlijn is helder: minstens 48 uur koortsvrij én diarreevrij voordat u terugkeert naar een werkomgeving met voeding, zorg of onderwijs. Dat is geen overdreven voorzichtigheid — norovirussen blijven nog dagen na het verdwijnen van de symptomen in uw stoelgang zitten en zijn buitengewoon besmettelijk. Werkt u van thuis uit en hebt u geen contact met kwetsbare personen, dan kunt u iets sneller hervatten, op voorwaarde dat u zich goed genoeg voelt. Maar was uw handen alsof uw leven ervan afhangt — want dat van een ander misschien wel.

Drie casussen uit de praktijk + zelftest + bel-checklist

Drie verhalen uit de praktijk

Casus 1 — Lien, 28 jaar: thuis uitzieken (GROEN)

Lien belt mij op een dinsdagochtend. De nacht ervoor is het begonnen: vijf keer braken en acht keer waterige diarree, zonder bloed en zonder koorts. Ze weegt 65 kilogram, heeft geen voorgeschiedenis en neemt geen medicatie. Ze voelt zich beroerd maar kan kleine slokjes drinken — zo'n 200 milliliter water per uur — en plast nog om de vier uur een normale hoeveelheid.

Mijn advies: overschakelen van gewoon water naar ORS-oplossing (een zakje per 200 ml, om het kwartier een paar slokken). Bij krampen of hoofdpijn mag ze paracetamol nemen, 1 gram per inname, maximaal 4 gram per 24 uur (BCFI 2026 — paracetamol 1 g per dosis, 4 doses per dag). Omdat de diarree haar dagelijks leven hindert, start ze loperamide: eerst 4 mg (twee capsules), daarna 2 mg na elke ongevormde stoelgang, met een maximum van 16 mg per dag. Voorwaarde: geen koorts, geen bloed in de stoelgang, geen vermoeden van bacteriële verwekker. Na 36 uur is Lien weer aan het eten. Klassiek verloop, geen arts nodig ter plaatse.

Casus 2 — Mathis, 47 jaar, diabetes type 2: bel 1733 (ORANJE)

Mathis neemt dagelijks metformine 2 × 1000 mg en dapagliflozine 10 mg voor zijn diabetes. Hij weegt 90 kilogram. Sinds 24 uur heeft hij zes keer gebraakt en tien keer diarree gehad. Koorts: 38,7 °C. Zijn vingerprikglucose toont 320 mg/dL. Hij heeft een droge mond, wordt duizelig bij het rechtstaan en zijn urine is donkergeel.

Hij belt 1733. De wachtpostarts geeft meteen twee cruciale instructies. Ten eerste: dapagliflozine onmiddellijk stopzetten. SGLT2-remmers kunnen bij dehydratie en ziekte een euglycemische of hyperglycemische diabetische ketoacidose uitlokken — een levensgevaarlijke complicatie die soms gemist wordt omdat de glucose niet altijd extreem hoog staat. Ten tweede: metformine pauzeren zolang de dehydratie aanhoudt, want het risico op lactaatacidose stijgt wanneer de nierfunctie daalt door vochttekort.

Verder: ORS forceren (minstens 200 ml per kwartier als het lukt), glucose om de vier uur meten, en ketonen controleren met urinestrookjes. Verschijnen er ketonen op het strookje, dan belt Mathis onmiddellijk 112. Gelukkig stabiliseert hij na zes uur intensief drinken. De wachtpostarts ziet hem de volgende ochtend voor bloedcontrole (nierfunctie, elektrolyten, HbA1c-herziening). Pas na volledig herstel herstart hij zijn medicatie in overleg met zijn huisarts.

Casus 3 — Anne-Sophie, 32 jaar, 28 weken zwanger: bel 112 (ROOD)

Anne-Sophie braakt al 48 uur, twaalf tot vijftien keer per dag. Zelfs een theelepel water komt terug. Ze is 2,5 kilogram afgevallen in twee dagen en heeft sinds gisterenochtend maar één keer geplast — een klein beetje donkere urine. Bij 28 weken zwangerschap is dit een alarmsituatie.

Haar partner belt 112. Op de spoedafdeling krijgt ze intraveneuze rehydratie (NaCl 0,9 % en vervolgens Hartmann-oplossing), bloedafname voor elektrolyten, nierfunctie, ketonen en leverfunctie, en foetale monitoring via CTG. De diagnose is ernstige hyperemesis gravidarum met dehydratie. Na stabilisatie volgt opname voor minstens 24 uur. Hier telt elk uur: uitdroging bij een zwangere bedreigt zowel moeder als kind.

---

Zelftest in vijf stappen

Loop deze vragen af in volgorde. Eén keer ROOD betekent: handel meteen.

Vraag 1. Plas je nog regelmatig, vier tot zes keer per dag een normale hoeveelheid? Niet meer geplast sinds meer dan 12 uur → ROOD.

Vraag 2. Zit er bloed in je braaksel, of heb je zwarte, teerachtige stoelgang? Ja → ROOD.

Vraag 3. Braak je al meer dan 24 uur aanhoudend en kun je zelfs water niet binnenhouden? Ja en zwanger → ROOD. Ja en niet zwanger → ORANJE.

Vraag 4. Heb je koorts boven 39 °C die niet zakt na 48 uur, of aanhoudende diarree langer dan drie dagen? Ja → ORANJE.

Vraag 5. Heb je een chronische ziekte (diabetes, nierinsufficiëntie, immuunsuppressie), of ben je recent teruggekeerd uit de (sub)tropen? Ja → ORANJE.

Alle vijf nee → GROEN: thuis uitzieken met ORS, rust en zo nodig paracetamol (1 gram per dosis, maximaal 4 gram per 24 uur — BCFI 2026).

---

Wat klaarleggen vóór je 1733 belt

Leg deze vier zaken naast je telefoon. De triageverpleegkundige werkt met een checklist en jouw voorbereiding bespaart kostbare minuten.

1. Identiteit. Je eID-kaartnummer en je ISI+-kaart (of mutualiteitsnummer).

1. Symptomen in cijfers. Aantal keer braken en diarree in de laatste 24 uur, hoogst gemeten koorts, wel of geen bloed of zwarte stoelgang, wanneer je voor het laatst geplast hebt, en eventueel gewichtsverlies.

1. Medicatielijst. Noem specifiek: SGLT2-remmers (dapagliflozine, empagliflozine, canagliflozine), metformine, NSAID's (ibuprofen, diclofenac, naproxen), ACE-remmers of sartanen. Deze middelen veranderen het beleid bij dehydratie.

1. Comorbiditeit en zwangerschap. Vermeld diabetes, nierinsufficiëntie, immuunsuppressie, en bij zwangerschap het aantal weken.

Onthoud: bij pijn op de borst bel je altijd 112, ook als je denkt dat het van het braken komt. Daar neem ik geen enkel risico mee.

Veelgestelde vragen

Bronnen en referenties

• Domus Medica — Richtlijn acute gastro-enteritis bij volwassenen (2024). domusmedica.be
• BCFI — Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie, hoofdstuk 3.5 (anti-diarrea), 8.2.1 (paracetamol), 8.2.2 (NSAIDs). Editie 2026. bcfi.be
• Sciensano — Surveillance gastro-intestinale infecties + voedseltoxi-infecties België. sciensano.be
• FAVV — Voedselveiligheidsadvies + werkverbod voor voedselbedrijven (48 u koorts/diarree-vrij). favv-afsca.be
• Cochrane review — Collinson S et al. Probiotics for treating acute infectious diarrhoea. Cochrane Database Syst Rev 2020.
• NICE Clinical Knowledge Summary — Gastroenteritis. cks.nice.org.uk
• ESPGHAN/ESPID guidelines — Acute gastroenteritis (volwassenen-extrapolatie). 2014, herziening 2024.
• RIZIV — Tarievenoverzicht raadpleging huisarts en wachtpost 2026. riziv.fgov.be

Geactualiseerd op 27 april 2026. Deze pagina vervangt geen medisch consult. Bij twijfel: bel 1733 (wachtpost-overleg) of 112 (levensgevaar).